सहलगानी खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना

'

सन् २०१७ (वि.सं. २०७३० सम्म सबै जनतालाई खानेपानी सेवा उपलब्ध गराउने राष्ट्रिय लक्ष्यअनुरुप सरकारी तथा गैरसरकारी निकायहरुबाट भइरहेको लगानी मुख्यत नयाँ सेवा संचालनमा केन्द्रित रहेकोले मौजुदा खानेपानी संरचनाहरुको समयसापेक्ष सुधार र सेवास्तर अभिवृद्धि तर्फ खासै ध्यान दिइएको देखिंदैन । वर्तमान अवस्थामा सेवा नपुगेका ठाउँमा नयाँ आयोजनाको निर्माणभन्दा पनि मौजुदा संरचना एवं प्रणलीहरुको मर्मत सम्भार एवं सुधार विस्तार र पुनर्निमाणको विष चुनौतीको रुपमा देखिएको छ ।

देशमा विकासको गतिसँसँगै जनवीवनमा पनि प्रशस्त गतिशीलता आएको छ । जनसंख्याको वृद्धि, आन्तरिक बसाइसराइ र बसोवास क्षेत्रको विस्तारका साथसाथै जीवनस्तरमा आएको परिवर्तनका कारण पनि राम्रोसँग संचालन भइरकेका खानेपानी प्रणालीहरुबाट समेत माग अनुरुपको सेवा उपलब्ध हुन सकिरहेको छ । जनताको आकांक्ष र चाहानाअनुरुप पर्याप्त र गुणस्तरीय खानेपानी सेवा उपलब्ध गराउनु राज्यको दायित्व हो, तर उपलब्ध समिति आर्थिक स्रोतबाट मात्र यी दायित्व पूरा गर्न र चुनौती सामाधान नर्ग सम्भव देखिंदैन ।

यसै परिप्रेक्ष्यमा, जनताको चाहनाअनुरुप खानेपानी तथा सरसफाइको सेवा क्षेत्र तथा सेवास्तर वृद्धिछको कार्यलाई व्यापकता दिई राष्ट्रिय खानेपानी गुणस्तर मापदण्ड, २०६२ अनुसारको छिटोछरितो एवं दिगो सेवा सुनिश्चित गर्न सरकार, कार्यक्रम संचालन गरी खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजनाहरुको कार्यान्वयन गर्नु समयसापेक्ष एवं बाञ्छनीय देखिएकाले आ.व. ०६९/७० देखि सहलगानी खानेपानी तथा सरसफाई कार्यक्रम सञ्चालन भएको हो ।

कार्यक्रमको उद्देश्य

सहलगानी खानेपानी तथा सरसफाई सेवालाई आधारभूत स्तरसम्म मात्र सिमित नराखी जीवनयापनमा आएको परिवर्तनसापेक्ष उपाभेक्तालाई छिटो रुपमा सुरक्षित, विश्वसनीय, पर्याप्त र दिगो सेवा उपलब्ध गराई जीवनस्तर उकास्न टेवा पुर्याउने उद्देश्य राखेको छ।

कार्यक्षेत्र

सहलगानी कार्यक्रमबाट निम्नअनुसारका मौजुदा, निर्माणधीन अवस्थामा रहेका वा नयाँ खानेपानी तथा सरसफाई आयोजनामा सेवाक्षेत्र विस्तार तथा सेवास्तर वृद्धिसम्बन्धी कार्य गरिनेछ ।

  • १५ वर्षीय विकास योजनाले पहिचान गरेको साना शहरहरुको खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना ।
  • निर्माण सम्पन्न भैसकेका साना शहरी खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना ।
  • जिल्ला सदरमुकाममा खानोपनी आपूर्ति गर्ने खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना ।
  • एउटै प्रमालीबाट ३,००० भन्दा बढी जनसंख्याले पानी खाने भएका नगरोन्मुख तथा साना शहरहरुको खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजनाहरु ।
  • फोहर र प्रदूषित पानी प्रशोधन गर्ने र ठोस तथा तरल रुपमा रहेको फोहोरमैलाको उचित व्यवस्थापन साथसाथै स्थानीय वातावरण सुधार आयोजना ।
  • तर, नेपाल सरकारबाट सञ्चालन गरिने यस कार्यक्रमबाट काठमाण्डौ उपत्यका खानेपानी लिमिटेड, नेपाल खानेपानी संस्थान आदिबाट खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा उपलब्ध गराइएको क्षेत्रमा ती निकायको स्वामित्वमा रहेका मौजुदा संरचना एवं सेवा प्रयोग गर्ने गरी कुनै पनि कार्यक्रम संचालन गरिनेछैन । त्यस्तै, सीधै खोला, नदी, नाला आदि पानीका स्रोतहरुमा निर्धारित मापदण्डअनुसार प्रशोधन नगरिएको स्यानिटरी ढल विसर्जन गर्ने गरी प्रस्ताव गरिएको कार्यक्रममा पनि सहलगानी कार्यक्रमबाट कुने किसिमको कार्य गरिने छैन ।
  • साथै यस कार्यक्रममा सहभागी हुने खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजनाहरुमा आयोजना कार्यान्वयन निर्देशिकामा तोकिए अनुसारका अन्य कार्यहरु समेत गर्न सकिनेछ ।

सहलागनी कार्यक्रम कार्यान्वयन प्रक्रिया

सहलगानी कार्यक्रमबाट सञ्चालन गरिने आयोजनाहरुको कार्यलाई आयोजना तर्जुमा तथा छनौट, निर्माण र नियमित मर्मत सम्भार तथा सञ्चालन गरी जम्मा ३ चरणमा विभाजित गरी कार्यान्वयन गरिनेछ । यस कार्यक्रम अन्तर्गत छनौटमा परेका आयोजनाहरुको सम्पूर्ण निर्माण कार्य बढीमा ३ वर्ष भित्र सम्पन्न गर्ने गरी आयोजनाको कार्ययोजना बनाई आयोजना कार्यान्वयन गरिनेछ ।

सहलगानी आयोजनाको लगत तथा खर्च बेहोरिने स्रोत

यस कार्यक्रममा सहभागी हुने मौजुदा वा नयाँ खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजनामा उपभोक्ता समुदायको सक्रिय सहभागिता सुरक्षित, विश्वसनीय र पर्याप्त खानेपानी तथा सरसफाइका सुविधा विस्तार गर्नेतर्फ आवश्यक तयारी गर्ने तदनुसारको निर्माण काम पूरा गर्ने र त्यसपछिको व्यवस्थापन, नियमित मर्मत सम्भार तथा संचालन गर्ने साथै सो आयोजनामा लाग्ने लगत खर्च, ऋण, ब्याज र पुँजी सम्पूर्णको Cost Recovery समेतको व्यवस्था गर्ने सम्पूर्ण जिम्मेवारी उपभोक्ता संस्थाको हुनेछ ।

  • मौजुदा खानेपानी आयोजनाको सेवा क्षेत्र वा सेवास्तर वृद्धि वा क्रमागत वा नयाँ आयोजनाको निर्माण कार्यमा उपभोक्ता संस्थाले कुल लागनको कम्तीमा ३० प्रतिशत र नेपाल सरकारले ७० प्रतिशत पुँजीगत लागनी गर्नेछन् । उपभोक्ता संस्थाले लगानी गर्ने ३० प्रतिशतमध्ये कम्तीमा पनि १० प्रतिशत लगानी नगदै हुनुपर्नेछ र बाँकी लगानी श्रम वा नगदमा गर्न सकिनेछ ।
  • उपभोक्ता संस्थाहरुबाट ३० प्रतिशत लागत साझेदारी गर्दा १० प्रतिशत अग्रिम नगद (Upfront Cash) प्राप्त भएपछि मात्र आयोजना कार्यान्वयन प्रक्रिया अगाडि बढ्नेछ ।

सम्पर्क

DWSS Building
पानीपोखरी, महाराजगंज,
काठमाण्डौं, नेपाल
फोन: +९७७ १ ४४१३७४४, +९७७ १ ४४१८२५३,
फाक्स: +९७७ १ ४४१९८०२,
इमेल: info@dwss.gov.np